Autor: Oliwia Kaczmarzewska

Muzeum Zamoyskich w Kozłówce zostało uhonorowane prestiżowym tytułem Ambasadora Polszczyzny Regionalnej

22 grudnia 2025

Gala Rady Języka Polskiego PAN – statuetka

Na fotografii widoczny jest rząd szklanych statuetek ustawionych na gładkiej, błyszczącej powierzchni. Kadr wykonano z niskiej perspektywy i z niewielką głębią ostrości. Ostry obraz obejmuje jedną statuetkę znajdującą się na pierwszym planie, natomiast kolejne, ustawione w linii za nią, stopniowo rozmywają się w tle. Centralna statuetka ma formę pionowego, przezroczystego prostopadłościanu ze szkła. W jego wnętrzu umieszczony jest metalowy element w kształcie pióra, osadzony ukośnie, z wyraźnie zaznaczoną chorągiewką i ostrym zakończeniem. Całość spoczywa na niewielkiej, ciemnej podstawie. Na dolnej części szklanej bryły widoczny jest czarny napis: „Ambasador Polszczyzny”. Nad nim znajduje się niewielki znak graficzny przypominający odręczny podpis lub symbol artystyczny. Tło fotografii stanowi intensywna, jednolita czerwień. Widoczne są w nim pionowe pasy światła oraz jasne punkty, przypominające reflektory lub oświetlenie sceniczne. Czerwona barwa mocno kontrastuje z przezroczystością szkła i metalicznym połyskiem pióra. Światło odbija się w krawędziach statuetki, podkreślając jej elegancki, nagrodowy charakter. Cała scena sprawia wrażenie oficjalnej ekspozycji wyróżnień przygotowanej na uroczystą galę lub wydarzenie kulturalne.

Z wielką dumą i radością informujemy, że Muzeum Zamoyskich w Kozłówce zostało uhonorowane prestiżowym tytułem Ambasadora Polszczyzny Regionalnej, przyznawanym przez Radę Języka Polskiego. Wyróżnienie to stanowi wyraz uznania dla instytucji, które w sposób szczególny dbają o kulturę języka polskiego, pielęgnują jego regionalne odmiany oraz popularyzują dziedzictwo językowe w działalności edukacyjnej, naukowej i kulturalnej.

Uroczyste wręczenie nagrody odbyło się 13 grudnia podczas Gali w Katowicach, gromadzącej przedstawicieli świata nauki, kultury i mediów. Muzeum Zamoyskich w Kozłówce reprezentowała Zastępca Dyrektora Muzeum, Pani Bożena Ćwiek, która odebrała wyróżnienie w imieniu całej instytucji.

Tytuł Ambasadora Polszczyzny Regionalnej jest dla Muzeum Zamoyskich w Kozłówce szczególnym wyróżnieniem i potwierdzeniem wieloletnich działań na rzecz ochrony i popularyzacji dziedzictwa kulturowego regionu, w tym języka jako istotnego elementu tożsamości historycznej i społecznej. To także zobowiązanie do dalszego podejmowania inicjatyw promujących piękno i bogactwo polszczyzny w jej regionalnym wymiarze.

Ambasador Polszczyzny Regionalnej – Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Nowe media, nowe środki informacji i komunikacji prowadzą do przemian we wszystkich sferach naszego życia, także w kulturze. Z tego, co zazwyczaj jest przedstawiane jako zagrożenie dla dziedzictwa kulturowego, świata wartości, języka Muzeum Zamoyskich w Kozłówce uczyniło atut – połączyło tradycję z nowoczesnością i w sposób przystępny, atrakcyjny dla odbiorców ożywiło historię, „zapisało” przestrzeń ziemi lubelskiej oraz żyjących na tej ziemi mieszkańców, ich mentalność, świat przeżyć, także język. Wykorzystało w tym celu najpopularniejsze media społecznościowe – TikTok, Instagram i Facebook. Na podstawie publikacji o życiu dawnej służby, materiałów archiwalnych zgromadzonych w Muzeum powstał historyczno-kostiumowo-obyczajowy mikroserial Stefcia. Fabuła serialu jest osadzona w realiach życia pałacowo-wiejskiego przełomu XIX i XX wieku. Widzowie pokochali wyrazistych, barwnych bohaterów, wciągające wątki obyczajowe, autentyczność i realizm opowieści. Urzekła ich naturalność zarówno głównych, jak i epizodycznych postaci. Docenili motywy uniwersalne, jak przekraczanie własnych granic, poszukiwanie swojego miejsca w świecie, podążanie za ambicjami i marzeniami. Zachwycili się tym, jak bohaterowie mówią, jak w języku odbija się świat ich przeżyć i emocji. Zwrócili uwagę i na to, że lokalna odmiana polszczyzny, regionalizmy znakomicie dopełniają obraz życia codziennego pałacowej służby i mieszkańców wsi.

Język jest ważną częścią opowieści. Fonetyczne, leksykalne, składniowe cechy gwary Lubelszczyzny odnajdziemy w wypowiedziach Stefci, innych służących oraz przedstawicieli wiejskiej społeczności. Przywołanie gwary jest zabiegiem celowym. Tak mówi o tym Aneta Ćmiel, odtwórczyni głównej roli: „Pochodzimy z Asią (Joanną Adamek, pomysłodawczynią projektu) z lubelskiego. To jest […] taka nasza gwara, która wciąż jest obecna zwłaszcza wśród starszych osób. Taki rodzaj zaciągania, niektóre słowa są typowe dla lokalnego języka. Moja babcia mówiła w ten sposób, ale kiedy pojechałam na studia, to odkryłam, że i w moim sposobie mówienia to pochodzenie jest słyszalne. Sięgnęłam więc do naszych korzeni, by oddać realia czasów, o których opowiadamy, ale też określić postać Stefci, pokazać jej charakter”. Cel ten bez wątpienia został osiągnięty.

O pozytywnym odbiorze serialu świadczą żywe dyskusje, ciepłe opinie zamieszczane pod rolkami. Odbiorcy nie tylko wymieniają się opiniami o losach bohaterów, przywołują fakty historyczne, ale zwracają również uwagę na to, jak mówią bohaterowie, analizują cechy ich języka, piszą o swoich ulubionych słowach i powiedzonkach głównych postaci (dziewczochy, nafundolony, głupasy, nakokoszone chłopy), dopytują o publikacje dotyczące epoki, poruszanych w serialu problemów (np. strajków i wystąpień chłopów), języka. Inspiracją do żywych dyskusji są nie tylko odcinki internetowej produkcji, ale także zamieszczane pod nimi przez jego twórców merytoryczne komentarze.

Tytuł Ambasadora Polszczyzny Regionalnej jest wyrazem uznania dla Muzeum Zamoyskich w Kozłówce za niestereotypową lekcją polskiej kultury, inicjatywę, która łączy przedstawicieli różnych pokoleń, przekazuje wiedzę historyczną, wydobywa wartości tkwiące w przestrzeni sercu najbliższej, popularyzuje gwarę regionu, inspiruje odbiorców do samodzielnych poszukiwań źródeł historycznych, historycznojęzykowych, dialektologicznych.

Laudację przygotowała Danuta Krzyżyk

Gala Rady Języka Polskiego PAN – statuetka

Gala Rady Języka Polskiego PAN – przemówienie pani Bożeny Ćwiek, Zastępcy Dyrektora Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Na fotografii widoczna jest scena z uroczystości o charakterze oficjalnym. W centrum kadru znajduje się kobieta stojąca za przezroczystą mównicą. Jest to osoba w średnim wieku, o krótkich, ciemnobrązowych włosach i jasnej cerze. Ma na sobie jasny, elegancki żakiet. Kobieta nosi okulary i uśmiecha się lekko, sprawiając wrażenie osoby spokojnej i pewnej siebie. Przed nią ustawiony jest mikrofon na statywie, do którego kobieta przemawia. Jej postura jest wyprostowana, a dłonie spoczywają na mównicy. Obok mównicy, po prawej stronie, widoczna jest szklana statuetka z metalowym elementem w kształcie pióra. Tło fotografii stanowi duży ekran w kolorze jasnoniebieskim. Widoczny jest na nim napis „Ambasador Polszczyzny” oraz logotyp z motywem pióra. Napis jest lekko rozmyty, co sugeruje, że ostrość zdjęcia skupiona jest na przemawiającej kobiecie. Poniżej głównego napisu widnieje mniejszy tekst informujący o Radzie Języka Polskiego przy Polskiej Akademii Nauk. W dolnej części kadru, w tle sceny, zarysowane są sylwetki siedzących osób – prawdopodobnie uczestników uroczystości – pozostających poza głębią ostrości. Oświetlenie sceniczne jest stonowane, z delikatnymi fioletowymi i niebieskimi refleksami światła, co nadaje fotografii uroczysty i oficjalny charakter.

Gala Rady Języka Polskiego PAN

Na fotografii widoczna jest grupa ośmiu osób stojących na scenie podczas uroczystej gali. Osoby ustawione są w jednym rzędzie, przodem do widza. Każda z nich trzyma w dłoniach szklaną statuetkę z metalowym elementem w kształcie pióra – jest to nagroda „Ambasador Polszczyzny”. W centrum kadru znajduje się duży ekran w kolorze jasnoniebieskim. Widnieje na nim napis: „Ambasador Polszczyzny” oraz mniejszy tekst „Rada Języka Polskiego PAN”, a także graficzny znak przedstawiający pióro. Ekran stanowi wyraźne tło dla całej sceny. Od lewej strony: Pierwsza osoba to kobieta w średnim wieku, ubrana w intensywnie niebieską sukienkę, stojąca stabilnie i trzymająca statuetkę oburącz. Obok niej stoi kobieta w ciemnej, dopasowanej sukience, o jasnych włosach, również trzymająca nagrodę. Trzecia osoba to kobieta w jasnym, eleganckim żakiecie i spodniach, o krótkich włosach i okularach. W środku grupy stoi mężczyzna w ciemnej marynarce i jasnych spodniach, z brodą i okularami. Następnie widoczna jest kobieta w długiej, ciemnej sukni, z rozpuszczonymi włosami. Kolejny mężczyzna ubrany jest w granatowy garnitur z białą koszulą i czerwonym krawatem. Ostatnia osoba po prawej stronie to mężczyzna w ciemnym garniturze i okularach.