Konferencja „Znane i nieznane źródła do badań nad ziemiaństwem”, 21-22 września 2026 r.

Program konferencji obejmie wystąpienia poświęcone różnorodnym źródłom wykorzystywanym w badaniach nad dziejami ziemiaństwa. Wśród podejmowanych zagadnień znajdą się m.in. źródła archiwalne, akta majątkowe i hipoteczne, dokumentacja notarialna i sądowa, korespondencja, pamiętniki, dzienniki i wspomnienia, fotografie, a także prasa, źródła statystyczne oraz zbiory muzealne.

Przedmiotem refleksji będą możliwości badawcze, jakie oferują poszczególne rodzaje źródeł, sposoby ich interpretacji i krytycznej analizy oraz ich znaczenie dla poznawania historii ziemiaństwa. Uczestnicy konferencji będą mieli okazję przyjrzeć się zarówno potencjałowi badawczemu poszczególnych materiałów, jak i wyzwaniom związanym z ich wykorzystaniem.

Choć konferencja wyrasta z tradycji cyklu „Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie”, tegoroczny program w znacznym stopniu wykracza poza granice regionu. Wśród zaplanowanych referatów znalazły się liczne wystąpienia dotyczące ziemiaństwa z innych części Polski – zarówno w jej obecnych, jak i historycznych granicach. Dzięki temu konferencja będzie okazją do spojrzenia na problematykę źródłoznawczą w szerszej, ogólnopolskiej perspektywie.

Program konferencji jest obecnie finalizowany. Do udziału zapraszamy wszystkich zainteresowanych tematyką ziemiaństwa, historią oraz źródłoznawstwem – badaczy, przedstawicieli instytucji naukowych i kulturalnych, a także osoby zajmujące się historią ziemiaństwa i dziejami swoich rodzin.

Konferencję organizuje Muzeum Zamoyskich w Kozłówce we współpracy z działającym przy nim Kolegium Historycznym. Współorganizatorami są Instytut Historii UMCS oraz Archiwum Państwowe w Lublinie.

21–22 września 2026 r.
Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Program konferencji do pobrania

Dzień I    21 września 2026 r.

Panel I
9.00     Otwarcie konferencji, Andrzej Pruszkowski, dyrektor Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
9.10–9.30     prof. dr hab. Tadeusz Epsztein, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
Źródła do badań nad historią ziemiaństwa polskiego – próba podziału  
9.30–9.50     dr hab. Andrzej Przegaliński, prof. UMCS, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Księga wieczysta (hipoteczna) jako cenne źródło do badań nad dziejami wielkiej własności ziemskiej na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Zarys historii hipoteki, charakterystyka struktury i zawartości  
9.50-10.10     dr Tomasz Osiński, Lotnicza Akademia Wojskowa
Spisy wielkiej własności ziemskiej na Lubelszczyźnie w XIX i XX w. – rozważania o potencjale poznawczym źródeł statystycznych
10.10–10.30     dr Agata Fijuth-Dudek, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Źródła do badań nad ziemiaństwem w zasobie Instytutu Literackiego w Paryżu
10.30–10.50     dr Agata Wołkowska-Wolska, Fundacja im. Zofii i Jana Włodków w Krakowie
Meandry badań proweniencyjnych na przykładzie zbiorów rodziny Lubomirskich z Przeworska
10.50–11.20     dyskusja
11.20–11.40     przerwa kawowa

Panel II
11.40–12.00     dr Paulina Byzdra-Kusz, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
„Dzienniczek 1939–1945” Marty z Budnych Łosiowej w kontekście ziemiańskich miejsc pamięci
12.00–12.20     Katarzyna Kot, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce / Uniwersytet w Siedlcach
Między prywatnością a historią. Potencjał badawczy korespondencji obozowej Jadwigi i Aleksandra Leszka Zamoyskich z lat 1941–1944
12.20–12.40     dr Tomasz Stańczuk, badacz niezależny   
Korespondencja prywatna jako źródło do badań nad ziemiaństwem w XIX wieku na przykładzie listów przedstawicieli rodu Zamoyskich
12.40–13.00     Martyna Zięba-Singh, badaczka niezależna
Pamiętnik Jana Władysława Zamoyskiego jako świadectwo życia prywatnego ziemiaństwa. Wokół relacji z Louise-Eugénie-Élisabeth Pélissier de Malakoff
13.00–13.20     Karolina Wilkowicz, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
Dieta Konstantego i Anieli, czyli co jadano w Kozłówce w świetle kwitów domowych
13.20–13.40     dyskusja 
13.40–14.30     przerwa obiadowa

Panel III
14.30–14.50     dr hab. Mariusz Sienkiewicz, prof. UMCS, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Między miastem a dominium. Spór mieszczan Kamionki z właścicielami dóbr w świetle materiałów archiwalnych z pierwszej połowy XIX wieku
14.50–15.10     dr hab. Mariusz Kulik, prof. IH PAN, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
Informacje o polskim ziemiaństwie w Kartotece Zesłańców Syberyjskich IH PAN
15.10–15.30     dr hab. Mariusz Korzeniowski, prof. UMCS, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Wspomnienia jako źródło do dziejów ziemiaństwa polskiego na Rusi w drugiej połowie XIX w.
15.30–15.50     dr Konrad Majchrzyk, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
Postać Adama hr. Zamoyskiego w prasie lokalnej pierwszej połowy XX w.
15.50–16.10     dr hab. Krzysztof Latawiec, prof. UMCS, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Akta carskiej policji politycznej jako źródło do badań nad ziemiaństwem w Królestwie Polskim w latach 1867–1914
16.10–16.30     Mateusz Jeleń, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Źródła do badań nad rosyjską własnością ziemską w XIX-wiecznym Królestwie Polskim. Przypadek Lublina i okolic
16.30–16.50     dyskusja


Dzień II    22 września 2026 r.

Panel I
9.00–9.20     dr hab. Artur Górak, prof. UKSW, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Chorwacki generał Bernhard Caboga-Cerva (Kabužić-Crijević), mąż dziedziczki Milanowa Wandy Julianny Potockiej i jego związki z Polską
9.20–9.40     dr Janusz Kłapeć, Wojskowe Biuro Historyczne
Przykłady wojskowej kariery ziemian – zarys problematyki badawczej na podstawie zasobu archiwalnego CAW
9.40–10.00     dr Łukasz Chrobak, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie
Sylwetka biznesmena w środowisku ziemiańskim w Małopolsce w latach 1890–1944 w źródłach – przykłady
10.00–10.20     dr hab. Dariusz Szewczuk, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej
Edukować i uświadamiać. Ziemiaństwo na Lubelszczyźnie i jego działalność oświatowa na przełomie XIX i XX w.
10.20–10.40     dr Piotr Gawryszczak, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 
Wykorzystanie nowoczesnej techniki digitalizacji jako metoda poszerzenia możliwości udostępniania zasobów biblioteki zabytkowej Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
10.40–11.00     Dyskusja
11.00–11.20     Przerwa kawowa 

Panel II
11.20–11.40     Monika Bordzoł, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 
Opowieść o tym, czego nie ma, czyli rozterki muzealnika. Fotografia jako źródło wiedzy o wnętrzach siedzib ziemiańskich i próbie ich odtworzenia
11.40–12.00     dr Joanna Kowalik-Bylicka, Archiwum Państwowe w Lublinie Oddział w Radzyniu Podlaskim / Instytut Historii Uniwersytetu w Siedlcach 
Księga hipoteczna jako portret majątku ziemiańskiego. Możliwości i ograniczenia źródła na przykładzie dóbr z terenu powiatu radzyńskiego
12.00–12.20     dr Justyna Dudek, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie
Majątki ziemskie gminy Dzierzkowice w pow. janowskim/kraśnickim – perspektywa źródłowa w kontekście reformy rolnej 1944 r.
12.20–12.40     dr Elżbieta Wierzbicka, badaczka niezależna 
Ziemianie Wołynia i Małopolski Wschodniej w II Rzeczpospolitej – źródła – informacja – dostępność
12.40–13.00     dyskusja 
13.00–13.20     przerwa kawowa

Panel III
13.20–13.40  dr Marcin Chorązki, Fundacja im. Zofii i Jana Włodków 
Między Arcadią a traumą. Relacje ziemian na podstawie wybranych przykładów
13.40–14.00     Magdalena Pilsak, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 
Źródła wywołane – między pamięcią a dokumentem. Wywiady Bernarda Marca z 1983 roku jako świadectwo pamięci  o Kozłówce
14.00–14.20     Paulina Brygoła, Muzeum Zamoyskich w Kozłówce
Kunegunda ze Zbijewskich Mycielska – babka Konstantego Zamoyskiego w wybranych źródłach
14.20–14.40     dr Anna Wnuk – Bednarczyk,  Towarzystwo Ziemi Urzędowskiej 
Źródła do poznania dziejów majątku Wałowice nad Wisłą i losów właścicieli
14.40–15.00     dyskusja
15.20     zakończenie obrad 
15.30     obiad